Opinie naar
aanleiding van een krantenartikel in De Morgen van een jonge leerkracht 7/ 12
en mediaberichten over burn-out en M-decreet

Hoe meer ik de kranten lees, hoe meer ik vrees dat de
polariteit tussen jonge en oudere onderwijspersoneelsleden zal toenemen en dat
is jammer. Vandaag dienen ze naast hun kerntaak als leerkracht simultaan een
coachende, remedial teacher, opvoeder, orthopedagoog, psycholoog, Okan én
maatschappelijk werkerbril op te zetten bij hun werk. Daardoor wordt de
werkdruk meetbaar steeds hoger. Hoe groter de diversiteit van leerlingen in
klassen, hoe meer ze ook rekening dienen te houden met een voortdurend
veranderende groepsdynamiek in de klas. Het is jongleren met het individueel
belang, de steeds grotere wordende zorgvragen én het belang van de klasgroep
vraagt heel wat veer- en draagkracht.

Waar de leerkracht en ander begeleidend personeel vroeger
stond voor kennisoverdracht, horen zij vandaag evenzeer een vrachtwagen vol
competenties en vaardigheden neer te zetten, willen zij de steeds complexere
schooltaak kunnen uitvoeren. Willen zij die nieuwe competenties kunnen
verwerven, dan ontbreken daar vandaag VOLDOENDE middelen en
vervangingspersoneel voor. Ze moeten het vaak stellen met anderhalve studiedag
per jaar samen daar waar M-Decreet, leerling- en ouderparticipatie alleen al
echt heel wat nieuwe skills en vaardigheden vragen. De kans om die te verwerven
is er vandaag onvoldoende. Wel als individu, niet als systeem.

De verwachting van ouders binnen het M-decreet, anderstaligheid
en migratie zorgen ondertussen voor een extra uitdaging maar de tijdsdruk en
een tjokvol programma doen de belasting gevaarlijk toenemen. Het onderwijs
kreunt onder de waaier aan ( maatschappelijke ) verwachtingen en belangen. Het
aantal burn-outs piekt. Ondertussen “ toveren “ onderwijsmensen met tijd want multi-disciplinair
samenwerken is de norm geworden. Jammer genoeg is de broodnodige overlegtijd,
dé randvoorwaarde voor multidisciplinair samenwerken, niet structureel en zeker
onvoldoende meegeleverd. Daar waar onderwijsmensen veertig jaar geleden thuis
werkten aan inhoudelijke variatie in hun lesvoorbereidingen, gaat er vandaag
veel voor de maatschappij onzichtbare tijd naar overleg, gedrag bespreken, remediëren,
zorgvragen en vorderingen meten en evalueren, verslagen schrijven, klassenraden
voorbereiden, handelingsplannen opstellen, smartscool of een intranet lezen … .

Enerzijds wordt er verwacht dat onderwijsmensen
enthousiasmerende coaches zijn die leerlingen helpen op basis van hun zorgbehoeftes,
competenties en talenten. Logisch. Logisch ook dat ze hun didactiek en
pedagogiek daarop elke dag laten aansluiten. Dat is ook de reden waarom mensen
ooit voor een onderwijsjob kozen. Alleen, ze dreigen steeds vaker “ boekhouders
“ te worden van prestaties, gedrag, … en
rennen tussen en na de lessen rond met een informatiestroom, die nog moet
gedeeld en overlegd worden. Ze dienen gelijktijdig als “ boekhouders “ te denken en simultaan als “ coachers “ te
doen, creatieve intelligentie in te
zetten, zich in te leven, verbindend te communiceren en het helikopterzicht te
bewaren. Ze dienen een continu pingpongend brein te kunnen neerzetten.
Geen
wonder dat menig brein crasht. Geen wonder dat dit spagaat voor velen moeilijk
vol te houden in.

Ook ’s avonds en tijdens vakanties wordt er, voor de wereld
vaak onzichtbaar, hard gewerkt. Vraag aan de partners van onderwijsmensen welke
hap er in de privé-tijd gaat naar het onderwijswerk in plaats van te focussen
op wat uiterlijk merkbaar is: 21 of 22 uur en veel vakantie. Dat ziet de
buitenstaander. De rest weet hij gewoon niet. De jongere generatie
onderwijspersoneel komt terecht in een context van collega’s waar de laatste
dertig jaar de ene na de andere verandering de schoolpoort binnensloop.
Handleidingen hoe met al die transities, nieuwe visies en wetenschap om te
gaan, waren te weinig voor handen. Het werden decennia van veel zoeken en te
weinig vinden. Het werden decennia van te weinig beloond worden voor massale
inspanningen. Pas afgestudeerden kunnen getemperd worden in hun enthousiasme
door oudere collega’s, vaak het gevolg van zelf te weinig beloond te zijn in de
eigen zoektocht. Vaak zit er ook zorg onder naar de jongere collega want ook
zij werkten jaren vanuit datzelfde enthousiasme dat door de jaren heen steeds
verder werd afgeroomd door nieuwe en steeds meer verwachtingen waar ze steeds
minder vaak aan kunnen voldoen.

Onderwijs verdient veel meer middelen en personeel, willen de
coachende en didactische talenten van leerkrachten eindelijk weer structureel
plek kunnen krijgen want die gave verbindt jong en oud personeel echt wel. Mag
een lesvoorbereiding eindelijk weer “ op een bierkaartje “ en mag GOED
eindelijk weer eens PERFECT vervangen? Stoppen ze eindelijk eens met ALLES te meten en te turven en kunnen
ze zich opnieuw meer bezighouden met de essentie? Meten IS weten, absoluut mee
akkoord, maar schieten ze niet erg door naar de andere kant? Hoeveel zetten ze
op papier als praktisch en bruikbaar “ kookboek “ is bij hun onderwijswerk en
hoeveel zetten ze op papier uit angst? Mag die tijd alstublieft teruggaan naar
de leerlingen want onderwijsmensen zijn “ doeners “ en ze zijn er goed in.

Of lopen onderwijsmensen binnenkort steeds gestresster rond
daar waar het rust uitstralende bakens zouden moeten voor de leerlingen op weg
naar ontwikkeling, kansen en opgroeien? Zijn we daardoor niet ongewild zélf
bezig de leerling naar een perfectionisme, faalangst, stress en burn-out te
leiden?

Met wat er vandaag aan verwachtingen op tafel ligt, is
onderwijs een emotioneel zwaar beroep. Ze
werken in een steeds complexere arbeidscontext waarin het
betrekkingsniveau het inhoudsniveau beïnvloedt en vice versa. Welbevinden is een
besmettelijk gegeven. Geduld met de leerling die iets (nog) niet kan, creatief
en out of the box denken in functie van de leerling, vergt goede ( relationele
) arbeidsvoorwaarden, net als voldoende plek, middelen en tijd. Stress bij
onderwijsmensen stimuleert een klasklimaat geenszins, daar waar de leerlingen
fundamenteel recht hebben op zo’n klimaat als grondvest voor kunnen en willen
leren.

Krijgen ze ALSTUBLIEFT ook hun lokale beleidsmensen terug
want leidinggevenden hollen vandaag binnen de decentralisatie van overleg naar
overleg, binnens- en buitenshuis. Van hen wordt verwacht dat ze visie aansturen,
personeel coachen, feilloze managers zijn én tegelijk “ warme en betrokken”
professionele vaders en moeders en moeders van het “ nieuw samengesteld
schoolgezin “ met een heel diverse groep “ familieleden “ . Ook zij rennen van
hot naar her om vanuit een meerzijdig partijdige grondhouding de belangen van
hoger beleid te verbinden met die van personeel, de jongeren en hun ouders, de
vakbonden, de scholengroep, de scholengemeenschap, … . Ondertussen raken de zo
noodzakelijke communicatievaardigheden
en onderhandelingsvaardigheid
op alle niveaus ondergesneeuwd door
stenotaal, snelle rapportering, immens mailverkeer en weinig gefinetunede
communicatie. Echte, open dialoog raakt steeds meer zoek. Misverstanden en niet
onderling op elkaar afgestemde verwachtingen zijn dan ook legio.

De maatschappij verwacht veel van onderwijs maar “ koken kost geld “. Het wordt tijd dat meer
geld en middelen worden vrijgemaakt voor onderwijs. Of sneuvelen er ook morgen
steeds meer mensen op de beleids- en klasvloer en daarmee ook hun talenten en
grote betrokkenheid?

Deze blog oogt een pro-discours te zijn voor meer middelen
en personeel. Deze blog is ook absoluut niet tegen het hoger onderwijsbeleid
gericht. Wel integendeel. De maatschappij zal moeten beseffen dat de portefeuille
voor Onderwijs drastisch naar omhoog moet, wil onderwijs kwalitatief onderwijs
kunnen blijven bieden en een realistisch antwoord kunnen bieden op de massale
verwachting van ouders en leerlingen, ook binnen het M-decreet. Dat het
onderwijs op Europees vlak hoog scoort, zal menig ouder worst wezen. Zolang er
voor HUN kind maar voldoende tijd en omkadering gecreëerd wordt. Als we ieder
kind erbij willen laten horen en een welkom geven op school, zal daar een
prijskaartje aan hangen.

Ieder kind zou het waard moeten zijn …

Ook het onderwijspersoneel verdient het. Op alle echelons en
in alle netten want … samen hebben ze allemaal een puzzelstukje van elk kind in
hun handen waarmee ze diens toekomstpuzzel helpen leggen…

Lieve Willems

Gezelschapswerk
www.gezelschapswerk.be